Երեխայի սնուցումը կյանքի առաջին տարում

Անգնահատելի է սնուցման նշանակությունը երեխաների կյանքի առաջին տարում, երբ առկա են նրանց աճի ինտենսիվ պրոցեսները, բազմաթիվ օրգանների ու համակարգերի ձևավորումն ու կատարելագործումը:  Առաջին տարին համարվում է երեխայի կյանքի ամենապատասխանատու, դժվարին և խոցելի ժամանակահատվածը։

Այդ իսկ պատճառով, սկսած առաջին օրերից, ճիշտ կազմակերպված սնուցումը ամենակարևոր գործոններից մեկն է կանխարգելիչ կոմպլեքս միջոցառումների համակարգում։ Երեխայի սննդում պետք է լինեն բոլոր անհրաժեշտ սննդանյութերը՝ սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, հանքային աղեր և վիտամիններ, այն քանակությամբ, որն անհրաժեշտ է կառուցվածքային և էներգետիկ ծախսերի համար։

Սպիտակուցները օրգանիզմի բոլոր բջիջների ու հյուսվածքների հիմնական կառուցվածքային տարրերն են։ Սպիտակուցները հնարավոր չէ փոխարինել սննդի այլ բաղադրիչներով՝ նրանց մեջ եղած ամինաթթուների պատճառով։ Կենդանական ծագման սպիտակուցներն օժտված են կենսաբանական արժեքով։ Սպիտակուցի պակասության դեպքում խանգարվում է երեխայի բնականոն զարգացումը, թուլանում է իմունիտետը, հաճախանում և ծանր ընթացք են ունենում հիվանդությունները, մեծանում է հակվածությունը ռախիտի, սակավարյունության, թերսնուցման (հիպոտրոֆիայի) նկատմամբ։ Սննդի մեջ սպիտակուցի քանակային ավելցուկը իր հերթին մեծացնում է երեխայի արտաթորական օրգանների ծանրաբեռնվածությունը։

Ճարպերը մտնում են օրգանիզմի բջիջների բաղադրության մեջ, մասնակցում են նյութափոխանակության պրոցեսներին, ապահովում իմունիտետը, պահպանում են բջջային թաղանթների նորմալ վիճակը, կատարում են պահեստավորված սննդի, պաշտպանական և ջերմամեկուսացնող նյութի դեր։ Ճարպերն անհրաժեշտ են օրգանիզմի էներգետիկ ծախսերը լրացնելու համար։ Նրանք ճարպում լուծվող վիտամինների և կենսականորեն ակտիվ, անփոխարինելի այն ճարպաթթուների սկզբնաղբյուրն են, որոնց պահանջը հատկապես մեծ է երեխաների կյանքի առաջին տարում։ ճարպի պակասության դեպքում տուժում են նյութափոխանակության բոլոր պրոցեսները, երեխայի աճն ու զարգացումը, ընկնում է օրգանիզմի իմունիտետը։ Օրաբաժնում ճարպի ավելցուկի դեպքում ընկճվում է ստամոքսաաղիքային տրակտր արտազատական գործունեությունը, առաջ են գալիս նյութափոխանակության խանգարումներ, որոնք ուղեկցվում են ճարպի կուտակումով։

Ածխաջրերը մտնում են նուկլեինաթթուների, բջիջների թաղանթների, շարակցական հյուսվածքի կազմի մեջ։ Դրանք միաժամանակ հեշտ յուրացվող էներգիայի հիմնական աղբյուրն են։ Նրանց առկայությամբ բարելավվում է սննդում եղած սպիտակուցների ու ճարպերի օգտագործումը։ Ածխաջրերի պակասից առաջանում է սպիտակուցների ոչ ռացիոնալ օգտագործում, որի հետևանքով էլ զարգանում է սպիտակուցային քողարկված անբավարարություն։ Երեխայի օրաբաժնում ածխաջրերի ավելցուկը պատճառ է դառնում հիպովիտամինոզի, ճարպի գերգոյացման, հյուսվածքների հիդրոֆիլության բարձրացման և այլն։

Վիտամիններն անփոխարինելի սննդանյութեր են, որոնք նյութափոխանակության կարգավորման պրոցեսում կարևոր դեր են կատարում, ապահովում են երեխաների նորմալ զարգացումը և իմունիտետը։ Վիտամինների հիմնական աղբյուրները սննդանյութերն են։ Միայն սակավաթիվ վիտամիններ են գոյանում աղիքային միկրոֆլորայից (K, B խմբի վիտամիններ) կամ մաշկում՝ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցության տակ (D վիտամին)։

Հանքային նյութերը մտնում են օրգանիզմի հյուսվածքների կազմում, մասնակցում ոսկրերի ձևավորման, արյունաստեղծման պրոցեսներին, պահպանում են որոշակի սահմանում օսմոսային ճնշումը և արյան թթվածնային հավասարակշռությունը, ֆերմենտների, արտադրուկների բաղկացուցիչ մասն են կազմում։ Կալցիումը, ֆոսֆորը, մագնեզիումը կազմում են ոսկրային հյուսվածքի հիմնական մասը և նյութափոխանակության պրոցեսներում սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Ֆոսֆորա-կալցիումային փոխանակության խանգարումը կարող է առաջ բերել մի շարք հիվանդություններ՝ ռախիտ, օստեոպորոզ, ատամների փոփոխություններ և այլն։ Մագնեզիումի պակասը առաջացնում է իմունիտետի նվազում, մաշկի վրա տրոֆիկական խոցեր։ Նատրիումը, կալիումը, քլորը մասնակցում են ջրային ու հանքային փոխանակությունների թթվահիմնային վիճակի կարգավորմանը, արյան օսմոսային ճնշման պահպանմանը։ Երկաթը մտնում է հեմոգլոբինի կառուցվածքի մեջ, մասնակցում է օրգանիզմի օքսիդավերականգնման պրոցեսներին։

Երեխայի պահանջը սննդանյութերի նկատմամբ կախված է սնուցման ձևից և փոխվում է կյանքի առաջին տարվա ընթացքում։

Բնական լիարժեք սնուցում ստացող առողջ երեխաների կյանքի աոաջին 4 ամիսներին սպիտակուցի պահանջը օրական կազմում է 2,0-2,5 գ/կգ մարմնի զանգվածին։

Խառը և արհեստական սնուցման դեպքում սպիտակուցի պահանջը մեծանում է և կախված է կաթնախառնուրդների բաղադրության լիարժեքությունից։ Խառը և արհեստական սնուցման դեպքում հարմարեցված խառնուրդներ օգտագործելիս այն կազմում է 3 գ։ Ոչ Հարմարեցված խառնուրդի դեպքում սպիտակուցի օրական պահանջն ավելանում է մինչև 3,5–4 գ/կգ։

Բնական և խառը սնուցման ժամանակ հավելյալ կերակրման դեպքում սպիտակուցի պահանջը օրական կազմում է 3-3,5 գ/կգ, իսկ արհեստական սնուցման դեպքում՝ 3,5-4 գ/կգ։

Ճարպի նկատմամբ պահանջը փոխվում է երեխայի տարիքի հետ և կախում չունի սնուցման ձևից։ Կյանքի առաջին 4 ամիսներին երեխաների պահանջը ճարպի նկատմամբ օրական կազմում է 6,5-6 գ/կգ, 4-9 ամիսներին՝ 6-5,5 գ/կգ, 9-12 ամիսներին՝ 5,5-5 գ/կգ։

Ածխաջրերի նկատմամբ պահանջը, անկախ սնուցման ձևերից և կաթնախառնուրդների տեսակներից, կյանքի առաջին տարվա ընթացքում մնում է մոտավորապես նույն մակարդակին և կազմում է 12-14 գ/կգ։

Մինչև 1 տարեկան երեխաների մոտ վիտամինների ու հանքային աղերի պահանջը համեմատաբար բարձր է։

Ջրի պահանջը կրծքի երեխաների մոտ օրական կազմում է 150-100 մգ/կգ։

Բնական սնուցում։ Կրծքով կերակրելը կյանքի առաջին ամիսներին երեխայի համաչափ զարգացման անհրաժեշտ պայմանն է։ Մայրական կաթը պարունակում է անհրաժեշտ քանակությամբ կենսաբանորեն լիարժեք սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, ինչպես նաև՝ վիտամիններ, հանքային նյութեր, օրգանական թթուներ, հորմոններ, իմուն մարմիններ, ֆերմենտներ, հակամիկոոբային գործոններ՝ լիզոցիմ, լակտոֆերին։ Բնական սնուցման առավելությունը պայմանավորված է ոչ միայն մայրական կաթի քիմիական և կենսաբանական հատկություններով, այլ նաև որոշ ուրիշ գործոններով։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ